Całokształt tych stosunków produkcji tworzy ekono­miczną strukturę społeczeństwa, realną podstawę, na której się wznosi nadbudowa prawna i polityczna, a której odpowiadają określone formy świadomości społecznej. Sposób produkcji życia materialnego wa­runkuje społeczny, polityczny i duchowy proces życia w ogólności. Nie świadomość ludzi określa ich byt, lecz przeciwnie, ich społeczny byt określa ich świa­domość. Na określonym szczeblu swego rozwoju materialne siły wytwórcze społeczeństwa popadają w sprzeczność z istniejącymi stosunkami produkcji albo — co jest tylko prawnym tego wyrazem — ze stosunkami własności, w których obrębie się doi-ąd rozwijały. Z form rozwoju sił wytwórczych stosunki te zmieniają się w ich kajdany. Wówczas następuje opoka rewolucji socjalnej. Ze zmianą podłoża ekono­micznego odbywa się mniej lub bardziej szybko przewrót w całej olbrzymiej nadbudowie […] W grub­szych zarysach można określić azjatycki, feudalny i współczesny burżuazyjny sposób produkcji jako pro­gresywne epoki ekonomicznej formacji społecznej. Burżuazyjne stosunki produkcji są ostatnią antago- nistyczną formą społecznego procesu produkcji […] ale siły wytwórcze, rozwijające się w łonie społeczeństwa burżuazyjnego, stwarzają zarazem materialne warunki rozwiązania tego antagonizmu. Dlatego też ta forma­cja społeczna zamyka prehistorię społeczeństwa ludz­kiego”.