Stosunki produkcji są zależne od stanu sił wytwór­czych, jednakże nie mamy tu do czynienia tylko z zależnością jednostronną. Społeczny podział pracy jest uwarunkowany istnieniem określonych, wyspecja­lizowanych narzędzi produkcji, sam jednak z kolei umożliwia skuteczniejsze oddziaływanie człowieka na przyrodę i dalszą specjalizację, udoskonalenie środ­ków pracy. Częstotliwość i zakres komunikowania się ludzi są określone przez istniejące środki łączności, ale samo komunikowanie się umożliwia szybszy roz­wój sił wytwórczych, sprawia, że doświadczenie pro­dukcyjne wszystkich społeczeństw staje się w coraz większym stopniu doświadczeniem każdego społeczeń­stwa.„Dopóki wymiana ogranicza się jedynie do bezpo­średniego sąsiedztwa — pisał Marks dopóty każde­go wynalazku dokonywać trzeba w każdej miejsco­wości oddzielnie i wystarczy prosty jakiś przypadek, jak najście barbarzyńskich ludów lub nawet zwykła wojna, aby kraj o rozwiniętych siłach wytwórczych i potrzebach doprowadzić do tego, że musi rozpoczy­nać wszystko od nowa”.