Jeśli w okresie wspólnoty pierwotnej trzeba było tysiącleci, al^y wartość użytko­wą żelaza, znaną pewnym społecznościom, poznały inne, zamieszkujące często tereny niezbyt nawet od­ległe, to odkryte w XIX w. własności użytkowe aluminium stały się znane niemal całemu światu w ciągu kilku dziesiątków lat. Okazuje się, że im dalej wstecz sięgamy w historię społeczeństw, tym powol­niejsze stwierdzamy zmiany w technikach wytwa­rzania, w środkach wytwarzania. Jeśli zaś proces postępu w dziedzinie sił wytwórczych przedstawimy w postaci coraz bardziej stromo wznoszącej się krzywej, to dla zrozumienia kształtu tego wykresu istotne znaczenie będzie miało rozumienie roli, jaką w tym procesie odgrywa rozwój kooperacji i podziału pracy. Spośród wszystkich stosunków produkcji najbar­dziej podstawowe znaczenie dla rozwoju sił wytwór­czych mają stosunki własnościowe. One to bowiem decydują o charakterze społecznych bodźców pro­dukcji, wyznaczają zarówno ramy rozwoju kooperacji i podziału pracy, jak i ogólny cel produkcji. Tak np. własność niewolnicza stwarzała warunki dla większego rozwoju sił wytwórczych niż ten, który mógł się do­konać we wspólnocie pierwotnej.